Protezim Gevşedi mi?

Hangi Şikâyetler Alarm İşareti?

Eklem protezi (diz ya da kalça) olan pek çok hasta, yıllar sonra şu soruyu soruyor:

“Acaba protezim gevşedi mi, yoksa normal bir ağrı mı?”

Protez gevşemesi her zaman acil bir tablo değildir ama erken fark etmek, hem tedavi seçeneklerini hem de sonuçları olumlu etkiler. Aşağıdaki bilgiler genel bir çerçeve sunar; kesin tanı için mutlaka Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı değerlendirmesi gerekir.

Protez gevşemesi nedir?

Basit anlatımla:

Protez; kemik üzerine yerleştirilen metal/seramik/plastik yüzeylerden oluşur. Zaman içinde:

         •        Protezi kemiklere bağlayan çimento,

         •        Protezin kemiğe temas eden yüzeyi,

         •        Çevredeki kemik dokusu yıpranabilir veya zayıflayabilir. Bu durumda protez, kemikle olan “sıkı tutuşunu” kısmen kaybeder; buna gevşeme diyoruz.

Bu, her protezde mutlaka olacak diye bir kural yoktur ama:

         •        Uzun yıllar kullanım,

         •        Yüksek kilo / aşırı aktivite,

         •        Kemik kalitesinin zayıflaması,

         •        Bazı enfeksiyonlar gevşeme riskini artırabilir.

Hangi şikâyetler alarm işaretidir?

Aşağıdaki belirtilerden bir veya birkaçını yaşıyorsanız, bunu “normal yaşlanma ağrısı” deyip geçmemek, doktor kontrolüne gitmek gerekir.

 1. Uzun süre iyi gidip sonra tekrar başlayan ağrı

         •        Ameliyattan sonra aylarca-yıllarca rahatken,

         •        Son dönemde giderek artan,

         •        Özellikle yürürken veya merdiven çıkarken artan ağrı:

 Gevşemenin en sık bulgularından biridir.

“Başından beri hiç düzelmeyen ağrı” ile

“Önce iyi olup sonra kötüleşen ağrı”

farklı yorumlanır; ikincisi gevşeme açısından daha düşündürücüdür.

2. Ayağa kalkarken “batma” ve “başlangıç ağrısı”

         •        Uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkarken diz ya da kalçada batan, sızlayan bir ağrı,

         •        Birkaç adım yürüdükten sonra hafifleyen ağrı gevşemede sık görülen şikâyetlerdendir.

3. Yük verirken derin ağrı

         •        Merdiven, yokuş, uzun yürüyüşlerde eklemin “içinden” gelen,

         •        Yeri tam tarif edilemeyen ama derin hissedilen ağrı,

         •        Zamanla günlük işleri bile kısıtlamaya başlaması…

Bu tip şikâyetler de protez, kemik ve çevre yapıların tekrar gözden geçirilmesini gerektirir.

4. Şişlik, ısınma, kızarıklık

         •        Diz/kalça çevresinde ısınma, kızarma, belirgin şişlik,

         •        Ayağa kalkınca artan ama istirahatte de devam eden ağrı,

         •        Beraberinde zaman zaman ateş ve halsizlik:

Bunlar, gevşemenin yanı sıra enfeksiyon belirtisi de olabilir. Enfeksiyon, protez gevşemesine ve kemik kaybına yol açabileceği için erken müdahale şarttır.

5. Oynama, boşluk, güvensizlik hissi

         •        Dizde “oynama”,

         •        Yokuş inerken veya merdivende “boşalacak gibi olma”,

         •        Kalçada “kayacak, yerinden çıkacak gibi hissetme”:

Bu tür güvensizlik şikâyetleri, hem bağ–kas zayıflığı hem de gevşeme ile ilişkili olabilir. İkisi birbirinden muayene ve filmlerle ayrılır.

6. Sesler: “Tak, klik, gıcırtı” – ne zaman ciddi?

Protezli eklemde hafif “klik” ya da sürtünme hissi zaman zaman görülebilir ve her zaman problem anlamına gelmez.

Ancak:

         •        Yeni başlayan,

         •        Her adımda hissedilen,

         •        Ağrı veya dengesizlikle birlikte olan “tak-tuk” tarzı sesler

varsa, eklemdeki mekanik ilişkiyi (protez, kemik, çevre yumuşak dokular) değerlendirmek gerekir.

7. Bacakta kısalma veya şekil değişikliği

         •        Aynada veya fotoğrafta bacağın daha eğri görünmesi,

         •        Bir bacağın diğerine göre kısalmış hissettirmesi,

         •        Ayakta dururken leğen kemiği veya kalçanın yana doğru kaymış görünmesi:

Bunlar, protez bileşenlerinin pozisyonu veya kemik yapısındaki değişikliklerle ilişkili olabilir. Uzamışgevşemelerde bu tip deformiteler gelişebilir.

8. Yürüyüşte belirgin bozulma

         •        Önceden düz yürürken artık belirgin topallama,

         •        Yürüme mesafesinin giderek kısalması,

         •        Baston veya yürüteç ihtiyacının tekrar ortaya çıkması:

Fonksiyonel olarak da bir şeylerin yolunda gitmediğini gösterir.

Her ağrı gevşeme midir?  

Hayır. Protez sonrası:

         •        Kas zayıflığı,

         •        Bel–kalça–diz hattındaki başka problemler,

         •        Romatizmal hastalıklar,

         •        Bursit, tendon sorunları da ağrı yapabilir.

Bu yüzden tek başına şikâyetle “kesin gevşeme var/yok” demek mümkün değildir.

Tanı için genellikle:

         •        Muayene,

         •        Röntgen (ayakta çekilen filmler),

         •        Gerekirse tomografi, sintigrafi veya MRI,

         •        Enfeksiyon şüphesinde kan testleri kullanılır.

  Hangi şikâyetler “acil”dir?

Aşağıdakilerden biri varsa, randevu beklemeden sağlık kuruluşuna başvurmanız gerekir:

         •        Düşme/sarsılma sonrası:

         •        Aniden başlayan çok şiddetli ağrı,

         •        Bacağı hiç kıpırdatamama veya üzerine hiç basamama

→ Bu durum protez çevresi kırık açısından acildir.

         •        Yüksek ateş + eklemde çok şiddetli ağrı + kızarıklık/şişlik

→ Protez enfeksiyonu ihtimali nedeniyle acil değerlendirme gerekir.

         •        Baldır/ uylukta ani şişme ve ağrı + nefes darlığı/göğüs ağrısı

→ Damar pıhtısı (emboli) açısından acil bir durumdur.

Düzenli kontroller neden önemli?

Hiç şikâyetiniz olmasa bile, protez ameliyatından sonra:

         •1. yıl,

         •5. yıl,

         •Sonrasında da belli aralıklarla röntgen ve muayene ile kontrol önerilir.

Bazı gevşemeler şikâyet başlamadan önce röntgende fark edilebilir; bu da müdahale şansını artırır.

Dr. Burak Abay’ın Notu

Klinik pratiğimde, protez gevşemesi şüphesinde en önemli şey, şikâyetlerinizi geciktirmeden paylaşmanız. Yıllardır iyi giden bir diz veya kalça protezinde ortaya çıkan yeni ağrı, güvensizlik hissi ya da yürüyüşte belirgin bozulmayı “nasıl olsa geçer” diyerek aylarca ertelemek, hem kemik kaybını artırabilir hem de ileride yapılacak olası revizyon ameliyatını zorlaştırabilir. Basit bir muayene ve röntgen çoğu zaman tabloyu netleştirmek için yeterli olur. Bu nedenle, bu yazıda anlattığım alarm işaretlerinden birini bile fark ederseniz, bir kliniğimize başvurmanız en doğru adım olacaktır.

Burak Abay

Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı